การสังเคราะห์ข้อมูลผลงาน อสม. ดีเด่นระดับชาติ
และ อสม.ดีเยี่ยม



กลุ่มของผลงาน  การจัดการสุขภาพชุมชน อสม. ดีเด่นระดับชาติ     ปีที่ได้รับรางวัล พ.ศ.๒๕๕๗

ชื่อผลงาน  : กระบวนการซูรอของหลักศาสนาอิสลามเพื่อการจัดการสุขภาพชุมชน ณ บ้านหมู่ ๓ ต.โละจูด อ.แว้ง จ.นราธิวาส

สาขาที่เด่นของผลงาน  สาขาปฏิบัติงานในพื้นที่พิเศษชายแดนภาคใต้

เจ้าของผลงาน (อสม.)  นายมาหามะ เจ๊ะอุมา

สถานที่ติดต่อ   บ้านเลขที่ ๓๑/๒ หมู่ ๓ ต.โละจูด อ.แว้ง จ.นราธิวาส

บทคัดย่อ

กระบวนการซูรอของหลักศาสนาอิสลาม ที่บูรณาการเข้ากับการมีส่วนร่วมของชุมชนและแผนที่ทางเดินยุทธศาสตร์ ถูกนำมาประยุกต์ใช้เพื่อการจัดการสุขภาพชุมชนให้มีความสุขและความสามัคคีอย่างยั่งยืนเน้นการมีส่วนร่วมของชุมชน และสร้างเครือข่ายประสานการทำงานแบบบูรณาการณ พื้นที่หมู่ ๓ ต.โละจูด อ.แว้ง จ.นราธิวาส เมื่อ พ.ศ.๒๕๕๖ ผลการดำเนินงานปรากฏว่า สามารถพัฒนาให้เป็นแหล่งเรียนรู้ของประชาชนในสามจังหวัดชายแดนใต้ ภายใต้บริบทที่ใกล้เคียงกันในหลักศาสนาและสถานการณ์เช่น แหล่งเรียนรู้พลังงานทดแทนและพลังงานทางเลือกตลาดนัดสุขภาพเป็นจุดศูนย์กลางจำหน่ายผักปลอดสารพิษในชุมชน มีผักปลอดสารพิษใช้กินเพื่อสุขภาพ ของชุมชนเอง ตามแนวทางเศรษฐกิจพอเพียงในระดับตำบลมีการใช้แผนที่ทางเดินยุทธศาสตร์ขับเคลื่อนงานอนามัยแม่และเด็ก ส่งผลให้อบต.โละจูดได้รับรางวัลโล่พระราชทานฯ และประชาชนพึ่งตนเองได้ตามหลัก เศรษฐกิจพึ่งตน ชุมชนเข้มแข็ง อีกทั้งการร่วมแก้ปัญหายาเสพติดของเยาวชนและกิจกรรมค่ายศาสนบำบัดของสถาบันธัญญารักษ์ณ มัสยิดบูเก๊าะตา ส่งผลทำให้ปัญหายาเสพติดในหมู่บ้านลดลง

สถานการ์และความสำคัญของปัญหา

สถานการณ์ความไม่สงบในพื้นที่พิเศษสามจังหวัดชายแดนภาคใต้ ส่งผลกระทบที่อย่างต่อเนื่อง ต่อความปลอดภัย และคุณภาพชีวิตของประชาชน ตลอดจนการทำงานของ อสม.การดำเนินงานของอสม.ที่ผ่านมานั้นยังคงอยู่ในบริบทเก่า กล่าวคือ ทำงานเพียงลำพังในชุมชน ทำการแก้ปัญหาที่ปลายเหตุ อย่างไม่มีวันสิ้นสุด และไม่อาจเล็งผลสำเร็จได้เลยทำให้ผู้ดำเนินงานเกิดประกายความคิดนำเอากระบวนการซูรอ อันเป็นแนวทางของศาสนาอิสลาม มาบูรณาการเข้ากับการมีส่วนร่วมของชุมชน เพื่อเป็นรูปแบบสำหรับการจัดการแก้ปัญหาสุขภาพชุมชน อย่างยั่งยืน โดยเป็นการแก้ที่ต้นเหตุของปัญหา สร้างเครือข่ายประสานการทำงานแบบบูรณาการ โดยการแก้ปัญหาที่ต้นเหตุและชุมชนมีส่วนร่วม เป็นการแก้ปัญหาที่ยั่งยืน

แนวคิดในการดำเนินการ/กรอบแนวคิด

นำกรอบการจัดการบริหารรูปแบบใหม่ที่อิงกับศาสนาอิสลาม มาบูรณาการปรับใช้ให้เข้ากับ สถานการณ์ของชุมชน

วัตถุประสงค์

ใช้กระบวนการซูรอของหลักศาสนาอิสลาม คิดใหม่เพื่อการแก้ไขปัญหาที่ยั่งยืน เน้นการมีส่วนร่วมของชุมชน และสร้างเครือข่ายประสานการทำงานแบบบูรณาการ

วิธีการ/ขั้นตอน/กระบวนงาน

แผนงานสุขภาพชุมชน ๑) การจัดการสุขภาพโดยการแก้ปัญหาที่ต้นเหตุและชุมชนมีส่วนร่วม โดยการสร้างเครือข่ายประสานการทำงานแบบบูรณาการ ได้แก่ ทีม อสม.ในหมู่บ้านต่างๆ เจ้าหน้าที่ องค์การบริหารส่วนท้องถิ่น กรรมการ เจ้าหน้าที่สาธารณสุขจากรพ.สต. ผู้นำทางศาสนา ผู้ทรงคุณวุฒิ ทำให้เกิดศูนย์การจัดการความรู้สู่ การมีสุขภาพดี ชีวีมีสุขในชุมชน

กระบวนการซูรอ การใช้กระบวนการซูรอสำหรับการจัดประชุม การจัดการชุมชน โดยมีขั้นตอน คือ รับรู้ข้อเสนอ ความคิดเห็นและข้อมูลต่างๆการเปรียบเทียบและเลือกแนวทางที่ดีที่สุดการรับรู้ข้อดี ข้อเสีย เพื่อป้องกันและหลีกเลี่ยงความผิดพลาดในการตัดสินใจยึดหลักมีส่วนร่วมของประชาชน พยายามหลีกเลี่ยงการใช้อารมณ์ความรู้สึกส่วนตัวหรือเหตุผลที่ไม่ผ่านการกลั่นกรอง

การขับเคลื่อนกิจกรรมในชุมชน ด้วยกระบวนการซูรอ

ดำเนินการในศูนย์การจัดการความสู่การมีสุขภาพดี ชีวีมีสุข งานตำบลสุขภาวะจัดการชุมชนเพื่อให้ชุมชนมีความสุขและมีความสามัคคีโดยใช้หลักศาสนาการแก้ปัญหาสุขภาพและสิ่งแวดล้อมในพื้นที่ได้แก่ธนาคารขยะในหมู่บ้าน (คัดแยกขยะ/รถรับซื้อขยะสัปดาห์ละ๑ ครั้งลดปัญหาปริมาณขยะที่มากขึ้น/ลดมลพิษ/มีรายได้) ธนาคารขยะในโรงเรียน (ลดปัญหาปริมาณขยะ/เพิ่มรายได้/โรงเรียนสะอาด/ลดมลพิษ)บ้านน่าอยู่ หน้าบ้านน่ามอง โดยการประชุมวางแผนร่วมกันทำงานแบบบูรณาการทำให้มีสุขาภิบาลอนามัยสิ่งแวดล้อมที่ดีในชุมชน

จัดการเรื่องพลังงานทดแทน เช่น การผลิตแก๊สชีวภาพจากมูลสัตว์/เศษอาหาร/พืชผัก/ลดขยะพลังงานทดแทนปั่นจักรยานสูบน้ำรดพืชผักสวนครัวการผลิตถ่านไม้และสกัดน้ำส้มควันไม้ (สารทาร์) หมักไว้ ๖ เดือน ใช้สำหรับไล่ศัตรูพืชและบำรุงดิน

จัดทำแผนที่ทางเดินยุทธศาสตร์เพื่อแก้ปัญหาสาธารณสุขระดับตำบล จัดกิจกรรมทางด้านสุขภาพ เช่น คัดกรองโรคเบาหวานและความดันโลหิตแก่ประชาชนในพื้นที่ ร่วมแก้ปัญหายาเสพติดเยาวชนและกิจกรรมค่ายศาสนาบำบัดของสถาบันธัญญารักษ์ณ มัสยิดบูเก๊าะตา การขับเคลื่อนการทำคุบตเบาะห์สุขภาพและสนับสนุนการอบรมอีหม่ามเป็นอสม.ประชาสัมพันธ์งานด้านสุขภาพของมัสยิดต่างๆ โครงการศึกษาและรวบรวมภูมิปัญญาท้องถิ่นการใช้สมุนไพรพื้นบ้าน กิจกรรมควบคุมการระบาดของโรคที่ยุงเป็นพาหะรวมทั้งโรคติดต่อและไม่ติดต่อในพื้นที่(เป็นอำเภอควบคุมโรคเข้มแข็งแบบยั่งยืนเมื่อปี ๒๕๕๕)การดำเนินงานเยี่ยมให้การช่วยเหลือผู้พิการและผู้สูงอายุ

ดำเนินการจัดตั้งชมรม อสม. อำเภอแว้ง เพื่อสวัสดิการของ อสม. และครอบครัว

การประเมินผลสำเร็จของผลงาน

วิธีการประเมินผลสำเร็จ (การเก็บรวบรวมข้อมูล ฯลฯ) การประเมินผลสำเร็จของงาน ใช้การลงพื้นที่ การทำงานร่วมกัน และรับฟังความคิดเห็นการสะท้อนกลับของปัญหาว่าได้รับการแก้ไข หรือไม่ อย่างไร

ผลผลิตที่เกิดขึ้น
• เป็นแหล่งเรียนรู้ของประชาชนในสามจังหวัดชายแดนใต้ ภายใต้บริบทที่ใกล้เคียงกันในหลักศาสนาและสถานการณ์เป็นแหล่งเรียนรู้พลังงานทดแทนและพลังงานทางเลือกเกิดตลาดนัดสุขภาพเป็นจุดศูนย์กลางจำหน่ายผักปลอดสารพิษในชุมชนตามแนวทางเศรษฐกิจพอเพียงในระดับตำบลประชาชนสามารถพึ่งตนเองได้
• ชาวบ้านทุกกลุ่ม เช่น ผู้ป่วยโรคเบาหวาน ผู้สูงอายุ ผู้พิการ แม่และเด็ก(ส่งผลให้อบต.โละจูดได้รับรางวัลโล่พระราชทานฯ) ได้รับการดูแลสุขภาพอย่างทั่วถึง
• ชมรม อสม.อำเภอแว้งมียอดเงินสวัสดิการสะสม ๒๕๔,๒๔๘ บาท ได้จัดสวัสดิการกรณีอสม. ป่วยนอนโรงพยาบาล มีสวัสดิการช่วยเหลือวันละ ๓๐๐ บาท/วันหากเสียชีวิตได้รับเงินช่วยเหลือรายละ ๒๐,๐๐๐ บาท คู่สมรสเสียชีวิตช่วยเหลือรายละ๑๐,๐๐๐ บาท

ผลลัพธ์ที่เกิดขึ้น กระบวนการซูรอที่อิงกับหลักความเชื่อของศาสนาอิสลามการมีส่วนร่วมของชุมชน ร่วมกับการใช้แผนที่ทางเดินยุทธศาสตร์ ก่อผลทำให้ชาวบ้านตำบลโละจูด ยกระดับคุณภาพชีวิตที่ดียิ่งขึ้นทั้งในเรื่องของ ความสะอาด พลังงานทดแทน การมีผักสดปลอดสารพิษรับประทาน และการแก้ปัญหายาเสพติดในหมู่บ้าน เป็นต้นชาวบ้านทุกกลุ่มในชุมชนได้รับการดูแลสุขภาพอย่างทั่วถึงและมีสุขภาพที่ดีขึ้นอย่างชัดเจน อันเป็นการสร้างความเข้มแข็งให้กับชุมชนอย่างยั่งยืน

ปัจจัยแห่งความสำเร็จ/ปัจจัยสนับสนุนให้เกิดความสำเร็จของผลงาน

ด้านเจ้าของผลงาน
-การยึดหลักศาสนา ส่งเสริมการทำความดี ห้ามปรามการทำชั่วการช่วยเหลือผู้ยากจน ผู้ด้อยโอกาส
-มีความมนุษยสัมพันธ์ที่ดีกับคนรอบข้าง รับฟังความคิดเห็นของทุกฝ่ายนำมาวิเคราะห์ และพิจารณา
-ร่วมประสานและทำกิจกรรมในชุมชนเพื่อสังคมรับผิดชอบในหน้าที่ที่ได้รับมอบหมายจากชุมชนให้ดีที่สุด ไฝ่รู้ หาความรู้ตลอดเวลา ใช้คติ “ในโลกนี้มีอะไรมากมายที่เราไม่รู้ เราจึงต้องเรียนรู้ตลอดเวลา”รู้จักทำสิ่งใหม่ๆ กล้าคิดกล้าทำ กล้าเปลี่ยนแปลง และ ทำเพื่อประโยชน์ส่วนร่วม

ด้านทีมพี่เลี้ยง ทีมพี่เลี้ยงจาก รพ.สต. มีบทบาทที่สำคัญในการให้ข้อคิดเห็นเรื่องการจัดการ การวางแผนการดำเนินงาน สร้างความเข้มแข็งด้านวิชาการ ทำให้ อสม. มีความเชื่อมั่นในการทำงานด้านสุขภาพ และสามารถถ่ายทอดความรู้แก่ประชาชนในหมู่บ้าน จนได้รับการยอมรับและเชื่อถือ

ด้านทีมบริหารจัดการ ทีมงานเพื่อน อสม. ในพื้นที่ มีความจำเป็นและสำคัญ ในการส่งเสริมการทำงาน การทำงานเป็นทีม เกิดกำลังใจซึ่งกันและกัน รู้สึกได้ถึงความเป็นอันหนึ่งอันเดียวกัน เป็นทีมงานที่มีคุณภาพ

ประวัติของ อสม.

นายมาหามะ เจ๊ะอุมาอายุ ๕๗ ปี ศาสนาอิสลาม จบการศึกษาประถมศึกษาปีที่ ๖ อาชีพเกษตรกรรม เป็น อสม. มา ๒๘ ปี ผ่านการอบรมหลักสูตรพื้นฐาน และผ่านการฝึกอบรมพิเศษ คือหลักสูตรอาสารักษาดินแดน ปปส.ร้อย โครงการกองหนุนเพื่อความมั่นคงของชาติ ประจำจังหวัดนราธิวาส โครงการเผยแพร่ภาษาไทยในจังหวัดชายแดนภาคใต้ของ กรมการปกครองร่วมกับศูนย์อำนวยบริหารจังหวัดชายแดนใต้ หลักสูตรผู้ช่วยนายทะเบียนตำบลประจำหมู่บ้าน จากสำนักงานกลางทะเบียนราษฎร กรมการปกครอง หลักสูตรการจัดตั้งศูนย์สงเคราะห์ราษฎรประจำหมู่บ้าน หลักสูตรการประนอมข้อพิพาทจากสำนักคุ้มครองสิทธิและช่วยเหลือทางกฎหมายแก่ประชาชนหลักสูตรอาสาสมัครประชาสงเคราะห์พัฒนาคุณภาพชีวิตคนพิการจังหวัดนราธิวาส