การสังเคราะห์ข้อมูลผลงาน อสม. ดีเด่นระดับชาติ
และ อสม.ดีเยี่ยม



กลุ่มของผลงาน  การจัดการสุขภาพชุมชน อสม. ดีเยี่ยม     ปีที่ได้รับรางวัล พ.ศ.๒๕๕๗

ชื่อผลงาน  การแพทย์แผนไทยและภูมิปัญญาท้องถิ่นด้านสุขภาพเพื่อการจัดการสุขภาพชุมชน บ้านหนองหว้า ต.หนองหว้า อ.กุมภวาปี จ.อุดรธานี

สาขาที่เด่นของผลงาน  สาขาการแพทย์แผนไทยและภูมิปัญญาท้องถิ่นด้านสุขภาพ

เจ้าของผลงาน (อสม.)  นางเครือ เนตรภักดี

สถานที่ติดต่อ   บ้านเลขที่ ๔๐ หมู่ ๑๐ บ้านหนองหว้า ต.หนองหว้า อ.กุมภวาปี จ.อุดรธานี

บทคัดย่อ

ผลงานของอสม.ดีเยี่ยมชิ้นนี้ มีวัตถุประสงค์เพื่อนำการแพทย์แผนไทยและภูมิปัญญาท้องถิ่นด้านสุขภาพมาประยุกต์ใช้ในการจัดการสุขภาพชุมชน ณ บ้านหนองหว้า ต.หนองหว้า อ.กุมภวาปี จ.อุดรธานี ดำเนินการตั้งแต่ พ.ศ.๒๕๓๗ ถึง พ.ศ.๒๕๕๗ โดยร่วมกับ รพ.สต.หนองหว้าจัดการให้บริการการนวดแผนไทยกับชาวบ้านที่มีปัญหาสุขภาพเกี่ยวกับกล้ามเนื้อและกระดูก เฉลี่ยเดือนละ ๘๐ ราย รณรงค์และส่งเสริมให้มีการปลูกและสมุนไพรเพื่อสุขภาพอย่างกว้างขวาง ชมรมแพทย์แผนไท และศูนย์ส่งเสริมสุขภาพและการแพทย์แผนไทย ต.หนองหว้า ถูกก่อตั้งขึ้นมาเพื่อเป็นศูนย์กลางของชุมชนเพื่อการถ่ายทอดความรู้ การให้บริการต่อชาวบ้าน และเป็นแหล่งศึกษาดูงานด้านการแพทย์แผนไทยและภูมิปัญญาท้องถิ่น นวัตกรรมอันมีประโยชน์ที่ถูกค้นคิดขึ้นมา คือ ๑) กะลาชัก ใช้สำหรับการออกกำลังในผู้ป่วยที่มีอาการอ่อนแรงครึ่งซีก และ ๒) ชุดอบสมุนไพรเคลื่อนที่ สำหรับมารดาหลังคลอดบุตร ผู้ที่ได้รับอุบัติเหตุ และผู้ที่มีอาการปวดเมื่อยตามร่างกาย การแพทย์แผนไทยและภูมิปัญญาท้องถิ่นด้านสุขภาพถูกนำมาประยุกต์ใช้อย่างแพร่หลายในพื้นที่ ต.หนองหว้า และชาวบ้านได้รับประโยชน์อย่างเป็นรูปธรรม อีกทั้งยังมีการจัดตั้งเครือข่ายหมอพื้นบ้านครอบคลุมทั้งจังหวัดอุดรธานี (๑๕๒ คน) และมีการจัดกิจกรรมแลกเปลี่ยนเรียนรู้เดือนละ ๑ ครั้ง

สถานการ์และความสำคัญของปัญหา

ภูมิปัญญาท้องถิ่นโดยเฉพาะด้านการนวดและสมุนไพรอยู่คู่กับสังคมไทยมาช้านาน และมีการนำมาใช้ประยุกต์ใช้เพื่อการดูแลกันสุขภาพอย่างกว้างขวาง โดยเฉพาะสำหรับการรักษาพยาบาลเบื้องต้นและการฟื้นฟูสุขภาพ ในฐานะที่เจ้าของผลงานนี้สืบทอดภูมิปัญญาพื้นบ้านด้านการนวดและสมุนไพรมาจากบรรพบุรุษ มีความตั้งใจที่จะนำภูมิปัญญาพื้นบ้านมาประยุกต์ใช้สำหรับการจัดการสุขภาพชุมชนบ้านหนองหว้า ต.หนองหว้า อ.กุมภวาปี จ.อุดรธานี เพื่อส่งเสริมคุณภาพชีวิตของชาวบ้านให้ดียิ่งขึ้น

แนวคิดในการดำเนินการ/กรอบแนวคิด

ดำเนินงาน ในพื้นที่บ้านหนองหว้า ต.หนองหว้า อ.กุมภวาปี จ.อุดรธานี ระหว่าง พ.ศ.๒๕๓๗-๒๕๕๗

วัตถุประสงค์

นำการแพทย์แผนไทยและภูมิปัญญาท้องถิ่นด้านสุขภาพมาประยุกต์สำหรับการจัดการสุขภาพชุมชน เพื่อพัฒนาสุขภาพและคุณภาพชีวิตของชาวบ้าน บ้านหนองหว้า อ.กุมภวาปี จ.อุดรธานี

วิธีการ/ขั้นตอน/กระบวนงาน

แผนดำเนินงาน วางแผนดำเนินงานโครงการต่างๆร่วมกับ รพ.สต.หนองหว้า และทีมอสม. เช่น การให้บริการนวดแผนไทยกับชาวบ้านที่มีปัญหาสุขภาพเกี่ยวกับกล้ามเนื้อและกระดูก โครงการรณรงค์และส่งเสริมให้มีการปลูกและใช้สมุนไพรเพื่อสุขภาพ รวมทั้งการจัดตั้งเครือข่ายหมอพื้นบ้าน เป็นต้น

การดำเนินงาน อสม.เจ้าของผลงานเป็นหัวหน้าโครงการและผู้ปฏิบัติงานการให้บริการการนวดแผนไทย เป็นแกนหลักในการดำเนินงานและประสานงานโครงการต่างๆ

การประเมินผลสำเร็จของผลงาน

วิธีการประเมินผลสำเร็จ (การเก็บรวบรวมข้อมูล ฯลฯ) กิจกรรมและโครงการการแพทย์แผนไทยและภูมิปัญญาท้องถิ่นด้านสุขภาพต่างๆ ที่นำมาประยุกต์เพื่อการจัดการสุขภาพชุมชน ที่มีการดำเนินการเป็นประโยชน์ต่อชาวบ้านอย่างเป็นรูปธรรม

ผลผลิตที่เกิดขึ้น
•เกิดการให้บริการการนวดแผนไทยกับชาวบ้านที่มีปัญหาสุขภาพเกี่ยวกับกล้ามเนื้อและกระดูกอย่างต่อเนื่อง โดยใช้ รพ.สต.หนองหว้า เป็นศูนย์กลางในการให้บริการ เฉลี่ยเดือนละ ๘๐ ราย
• มีการรณรงค์และส่งเสริมให้มีการปลูกและใช้สมุนไพรเพื่อสุขภาพอย่างกว้างขวาง โดยเฉพาะสำหรับการทำลูกประคบและใช้เป็นวัตถุดิบสำหรับชุดอบสมุนไพร
• มีการก่อตั้งชมรมแพทย์แผนไท และศูนย์ส่งเสริมสุขภาพและการแพทย์แผนไทย ต.หนองหว้า เพื่อเป็นศูนย์กลางของชุมชนเพื่อการถ่ายทอดความรู้ และให้บริการต่อชาวบ้าน รวมทั้งเป็นแหล่งศึกษาดูงานด้านการแพทย์แผนไทยและภูมิปัญญาท้องถิ่น
• มีการคิดค้นนวัตกรรมและนำมาใช้อย่างกว้างขวางในหมู่ชาวบ้าน คือ ๑) กะลาชัก ใช้สำหรับการออกกำลังในผู้ป่วยที่มีอาการอ่อนแรงครึ่งซีก และ ๒) ชุดอบสมุนไพรเคลื่อนที่ สำหรับมารดาหลังคลอดบุตร ผู้ที่ได้รับอุบัติเหตุ และผู้ที่มีอาการปวดเมื่อยตามร่างกาย
• มีการจัดตั้งเครือข่ายหมอพื้นบ้านครอบคลุมทั้งจังหวัดอุดรธานี (๑๕๒ คน) และมีการจัดกิจกรรมแลกเปลี่ยนเรียนรู้เดือนละ ๑ ครั้ง

ผลลัพธ์ที่เกิดขึ้น
• ระดับชาวบ้าน - ชาวบ้านได้รับความรู้ความเข้าใจและสามารถนำ การแพทย์แผนไทยและภูมิปัญญาท้องถิ่นด้านสุขภาพมาปฏิบัติจนอยู่ในวิถีชีวิตกันทั้งชุมชน อีกทั้งยังได้การให้บริการด้านการนวดแผนไทยเพื่อสุขภาพอย่างต่อเนื่องมากระทั่งปัจจุบัน ส่งผลให้ชาวบ้านมีคุณภาพชีวิตที่ดียิ่งขึ้น
• ระดับชุมชน – บ้านหนองหว้าเป็นตัวอย่างที่ดีเยี่ยมสำหรับการนำการแพทย์แผนไทยและภูมิปัญญาท้องถิ่นด้านเข้ามาประยุกต์ใช้กับการจัดการสุขภาพชุมชนอย่างเป็นระบบ เช่น การให้บริการการนวดแผนไทยร่วมกับ รพ.สต.หนองหว้า และการจัดตั้งศูนย์ส่งเสริมสุขภาพและการแพทย์แผนไทย และชมรมแพทย์แผนไทย เพื่อศูนย์กลางสำหรับถ่ายทอดความรู้ ให้บริการต่อชาวบ้าน และเป็นแหล่งศึกษาดูงาน รวมทั้งผลิตภัณฑ์สมุนไพร เช่น ลูกประคบ และวัตถุดิบสำหรับชุดอบสมุนไพร เป็นรายได้เสริมของชาวบ้านอย่างเป็นรูปธรรม

ปัจจัยแห่งความสำเร็จ/ปัจจัยสนับสนุนให้เกิดความสำเร็จของผลงาน

ด้านเจ้าของผลงาน นางเครือ เนตรภักดี เป็นผู้เชี่ยวชาญ และอุทิศตนเพื่อนำประสบการณ์ด้านการแพทย์แผนไทยและภูมิปัญญาท้องถิ่น มาประยุกต์ใช้เข้ากับการจัดการสุขภาพชุมชน ตั้งแต่พ.ศ.๒๕๓๗ สืบต่อมากระทั่งปัจจุบัน

ด้านทีมพี่เลี้ยง การสนับสนุนทางด้านวิชาการจากเจ้าหน้าที่สาธารณสุข รพ.สต.หนองหว้า

ด้านทีมบริหารจัดการ ทีมงาน อสม. มีความเป็นอันหนึ่งอันเดียวกัน และเป็นทีมงานคุณภาพ

ประวัติของ อสม.

นางเครือ เนตรภักดี อายุ ๕๐ ปี สำเร็จการศึกษาระดับมัธยมศึกษาปีที่ ๖ ประกอบอาชีพเกษตรกรรม ระยะเวลาที่เป็นอสม. ๒๐ ปี