การสังเคราะห์ข้อมูลผลงาน อสม. ดีเด่นระดับชาติ
และ อสม.ดีเยี่ยม



กลุ่มของผลงาน  การจัดการสุขภาพชุมชน อสม. ดีเด่นระดับชาติ     ปีที่ได้รับรางวัล พ.ศ.๒๕๕๗

ชื่อผลงาน  การส่งเสริมสุขภาพจิตชุมชนที่บ้านแหลมมะขาม จังหวบ้านแหลมมะขาม หมู่ ๕ ต.เขาไม้แก้ว อ.สิเกา จ.ตรัง

สาขาที่เด่นของผลงาน  สาขาสุขภาพจิตชุมชน

เจ้าของผลงาน (อสม.)  นางวิมล นวลศรี

สถานที่ติดต่อ   บ้านแหลมมะขาม หมู่ ๕ ตำบลเขาไม้แก้ว อำเภอสิเกา จังหวัดตรัง

บทคัดย่อ

จากกรณีภัยพิบัติสึนามิที่ฝั่งตะวันตกทางภาคใต้ของประเทศไทยเมื่อ พ.ศ.๒๕๔๗ ก่อให้เกิดปัญหาสุขภาพจิตในหมู่ประชาชนที่ได้รับผลกระทบจากภัยพิบัติดังกล่าว ผลงานของอสม.ชิ้นนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อสร้างเครือข่ายดำเนินงานเพื่อแก้ไขปัญหาสุขภาพจิตในชุมชน เม่งเน้นไปยังเป้าหมายที่เป็นหญิงตั้งครรภ์และทารก เด็กก่อนวัยเรียน เยาวชน ผู้ใหญ่วัยทำงาน ผู้ป่วยเรื้อรัง ผู้สูงอายุ ผู้พิการ และผู้ป่วยจิตเวช ณ บ้านแหลมมะขาม ตำบลเขาไม้แก้ว อำเภอสิเกา จังหวัดตรัง ปีพ.ศ.๒๕๕๖ โดยการใช้กิจกรรมต่างๆที่เหมาะสำหรับกลุ่มเป้าหมายแต่ละกลุ่ม เช่น การเล่าประสบการณ์ การเล่านิทาน การประเมินความเครียดด้วยตนเอง และ โครงการทูบีนัมเบอร์วัน เป็นต้น จากการคัดกรองผู้ที่มีปัญหาสุขภาพจิตโดยการใช้คำถาม ๒ ข้อ พบว่ามี ผู้สูงอายุ ๒ คน ผู้พิการ ๑ คน และ ผู้ใหญ่ ๓ คน อยู่ในภาวะเครียด และได้ดำเนินส่งต่อการบำบัดตามขั้นตอนต่อไป โครงการสายด่วนสุขภาพจิตที่จัดตั้งขึ้นมา ปรากฏว่ามีผู้ติดต่อขอคำปรึกษา ๑๒ ราย และนวัตกรรมสามพลังรักพิทักษ์สุข สามารถนำมาใช้ประโยชน์ในการแก้ไขปัญหาสุขภาพจิต เป็นที่พึงพอใจของผู้ใช้บริการ

สถานการ์และความสำคัญของปัญหา

ภัยพิบัติสึนามิที่เกิดขึ้นทางฝั่งทะเลตะวันตกทางภาคใต้ของประเทศไทยเมื่อ พ.ศ.๒๕๔๗ นอกจากจะก่อให้เกิดผลกระทบต่อประชาชนจำนวนมากอย่างฉับพลันแล้ว ยังเกิดผลกระทบที่ต่อเนื่อง ชาวบ้านหลายหลายตกอยู่ในภาวะซึมเศร้า และเป็นโรคจิต ถึงแม้ว่ากลาลเวลาจะผ่านมาแล้วถึง ๙ ปี หากว่าปัญหาสุขภาพจิตของชาวบ้านกลุ่มนี้ยังคงปรากฎอยู่ ดังนั้นจึงมีความจำเป็นที่จะต้องหาช่วยเหลือเพื่อลดระดับความรุนแรงของปัญหาสุขภาพจิตในชุมชน อันเป็นที่มาของการดำเนินงานสุขภาพจิตชุมชน ณ บ้านแหลมมะขาม ตำบลเขาไม้แก้ว อำเภอสิเกา จังหวัดตรัง

แนวคิดในการดำเนินการ/กรอบแนวคิด

ดำเนินงานสุขภาพจิตชุมชน ในพื้นที่ บ้านแหลมมะขาม ตำบลเขาไม้แก้ว อำเภอสิเกา จังหวัดตรัง พ.ศ๒๕๕๖

วัตถุประสงค์

เพื่อช่วยเหลือชาวบ้านที่มีปัญหาสุขภาพจิต บ้านแหลมมะขาม ตำบลเขาไม้แก้ว อำเภอสิเกา จังหวัดตรัง

วิธีการ/ขั้นตอน/กระบวนงาน

การสร้างทีมงานและเครือข่ายในการดำเนินงานสุขภาพจิตในชุมชน ทีมงานอสม.รับผิดชอบ ๔ ละแวกของหมู่บ้าน โดย อสม.ทุกคนต้องได้รับการอบรมด้านการส่งเสริมสุขภาพจิตในชุมชน และการคัดกรองภาวะซึมเศร้าในชุมชนด้วยคำถาม ๒ ข้อ โดยมีเจ้าหน้าที่จากโรงพยาบาลสิเกาและเจ้าหน้าที่ของ รพ.สต.ตำบลบ้านแหลมมะขาม ให้ความช่วยเหลือทางด้านวิชาการและทางด้านสุขภาพ

การส่งเสริมสุขภาพจิต ทำการส่งเสริมสุขภาพจิตในกลุ่มหญิงตั้งครรภ์และเด็กเล็ก (เช่น ติดตามเยี่ยมประเมินความเครียดในหญิงตั้งครรภ์ ส่งเสริมการร้องเพลงกล่อมเด็กในชุมชนตามรูปแบบดั้งเดิมของท้องถิ่น เป็นต้น) กลุ่มเด็กวัยเรียนและเยาวชน (เช่น ส่งเสริมให้โรงเรียนสนับสนุนให้นักเรียนใช้เวลาว่างให้เป็นประโยชน์) กลุ่มวัยทำงาน (เช่น จัดอบรมให้ความรู้การสร้างสุขในชีวิตแก่ประชาชน) กลุ่มผู้สูงอายุ (เช่น จัดกิจกรรม ตรวจสุขภาพ ตรวจสุขภาพช่องปาก ออกกำลังกาย ติดตามเยี่ยมบ้านผู้สูงอายุ การสอนศาสนาแนวทางการดำเนินชีวิตตามแบบอิสลาม) กลุ่มผู้พิการและผู้ป่วยเรื้อรัง (เช่น ติดตามเยี่ยมบ้านผู้ป่วยให้กำลังใจแก่ผู้ป่วยและผู้ที่ดูแลผู้ป่วย แนะนำการออกกำลังกายและการทำกายภาพบำบัด อบรมให้ความรู้แก่ผู้ดูแลผู้ป่วยหรือผู้พิการ เป็นต้น)

ส่งเสริมสุขภาพจิตในระดับเครือข่ายและชุมชนจัดกิจกรรมวันสำคัญทางศาสนาในชุมชน เช่น วันฮารีรายอ จัดกิจกรรมให้ครอบครัวมีส่วนร่วมการจ่ายซากัตบริจาคทานแก่ประชาชนในชุมชนที่มีความเดือดร้อน และ จัดกองทุนฌาปนกิจแก่ประชาชนในชุมชนที่เสียชีวิต เป็นต้น

การป้องกันปัญหาสุขภาพจิตคัดกรองภาวะซึมเศร้าด้วย ๒ คำถาม และ จัดตั้งศูนย์ให้คำปรึกษา

การบำบัดรักษา เยี่ยมบ้านแนะนำให้กำลังใจแก่ผู้ที่มาขอรับคำปรึกษา ให้คำแนะนำกลุ่มผู้เสพยาเสพติด เพื่อเข้าสู่กระบวนการบำบัดรักษา ติดตาม เตือนการกินยา และการรับยาต่อเนื่องในกลุ่มผู้ป่วย

การฟื้นฟูสภาพ ช่วยเหลือและให้กำลังใจแก่ผู้ป่วย ส่งเสริมให้ชุมชนเข้าใจผู้ป่วยและร่วมกันดูแลโดยการสนับสนุนของเครือข่าย และ ประสานงานหน่วยงานที่เกี่ยวข้องช่วยเหลือผู้ป่วย เป็นต้น

การประเมินผลสำเร็จของผลงาน

วิธีการประเมินผลสำเร็จ (การเก็บรวบรวมข้อมูล ฯลฯ) ประเมินจากกิจกรรมที่เกิดขึ้นจริงจากการดำเนินงานสุขภาพจิตชุมชนที่บ้านแหลมมะขาม

ผลผลิตที่เกิดขึ้น
• นวัตกรรมสามพลังรักพิทักษ์สุข เป็นนวัตกรรมแห่งความรัก ความเอื้ออาทร ความช่วยเหลือ การดูแลกันและกันของประชาชนในชุมชน ประกอบด้วย พลังที่ ๑ "ขึ้นเปลลูกรัก" เพื่อสร้างขวัญกำลังใจให้กับครอบครัวและเด็กเป็นการกล่อมเด็กผ่านเพลงกล่อมเด็กพื้นบ้านและการสรรเสริญศาสนา พลังที่ ๒ "สมุดเล็กติดตามถามรัก" เป็นสมุดที่ใช้บันทึกติดตามอาการของผู้ป่วย พลังที่ ๓ "บัตรทัก เพราะรักเธอ" เป็นการให้คำปรึกษาโดยผ่านรูปแบบกิจกรรมผ่อนคลายความเครียดและแฝงด้วยความเชื่อและหลักปฏิบัติตามหลักศาสนา สามารถนำมาใช้ประโยชน์ในการแก้ไขปัญหาสุขภาพจิต เป็นที่พึงพอใจของผู้ใช้บริการ
• การตรวจคัดกรองผู้ที่มีปัญหาสุขภาพจิตโดยการใช้คำถาม ๒ ข้อ พบว่ามี ผู้สูงอายุ ๒ คน ผู้พิการ ๑ คน และ ผู้ใหญ่ ๓ คน อยู่ในภาวะเครียด และได้ดำเนินส่งต่อการบำบัดตามขั้นตอนต่อไป
• ชาวบ้านได้รับการส่งเสริมสุขภาพจิตครบทุกกลุ่ม โดยที่ชุมชนและเครือข่ายมีส่วนร่วมส่งเสริมสุขภาพจิต
• กลุ่มป่วยไม่มีภาวะแทรกซ้อน สามารถอยู่ร่วมกันในครอบครัวและชุมชน ไม่มีกรณีการฆ่าตัวตาย
• มีศูนย์ให้คำปรึกษาปัญหาสุขภาพจิต ปรากฏว่ามีผู้ติดต่อขอคำปรึกษา ๑๒ ราย

ผลลัพธ์ที่เกิดขึ้น ผลงานของการดำเนินการแก้ไขปัญหาสุขภาพจิตชุมชนที่บ้านแหลมมะขาม ตำบลเขาไม้แก้ว อำเภอสิเกา จังหวัดตรัง เป็นรูปแบบของการจัดการสุขภาพจิตชุมชนแบบองค์รวม เน้นการมีส่วนร่วมของชุมชน มีการดำเนินการที่เป็นขั้นเป็นตอน และสร้างเครือข่ายที่เป็นระบบ ส่งผลให้ชาวบ้านทุกกลุ่มและผู้ที่มีปัญหาสุขภาพจิตได้รับการดูแลอย่างทั่วถึง สามารถยกระดับคุณภาพชีวิตขึ้นมาได้อย่างน่าพึงพอใจ

ปัจจัยแห่งความสำเร็จ/ปัจจัยสนับสนุนให้เกิดความสำเร็จของผลงาน

ด้านเจ้าของผลงาน นางวิมล นวลศรี ปฏิบัติหน้าที่ อสม.เป็นระยะเวลา ๑๓ ปี เป็นผู้นำที่มีความตั้งใจอย่างแรงกล้าในการดำเนินการแก้ไขปัญหาสุขภาพจิตชุมชน มีศักยภาพในการประสานงาน และการทำงานร่วมกับคนอื่นๆ

ด้านทีมพี่เลี้ยง การสนับสนุนทางด้านวิชาการจากเจ้าหน้าที่สาธารณสุขอำเภอ และ รพ.สต.

ด้านทีมบริหารจัดการ ทีมงาน อสม. มีความเป็นอันหนึ่งอันเดียวกัน และเป็นทีมงานคุณภาพที่มีความมุ่งมั่นที่จะดำเนินงานป้องกันและแก้ไขปัญหาสุขภาพจิตในชุมชนให้ประสบความสำเร็จ

ประวัติของ อสม.

นางวิมล นวลศรีอายุ ๔๗ ปี ระยะเวลาที่เป็นอสม. ๑๓ ปี