การสังเคราะห์ข้อมูลผลงาน อสม. ดีเด่นระดับชาติ
และ อสม.ดีเยี่ยม



กลุ่มของผลงาน  การจัดการสุขภาพชุมชน อสม. ดีเด่นระดับชาติ     ปีที่ได้รับรางวัล พ.ศ.๒๕๕๗

ชื่อผลงาน  การเฝ้าระวัง ป้องกันและควบคุมโรคไข้เลือดออกและโรคติดต่ออื่นๆ บ้านหนองบ่อ จ.ยโสธร

สาขาที่เด่นของผลงาน  สาขาการเฝ้าระวัง ป้องกันและควบคุมโรคติดต่อ

เจ้าของผลงาน (อสม.)  นายปราโมทย์ เตาแก้ว

สถานที่ติดต่อ   บ้านเลขที่ ๑๕๔ บ้านหนองบ่อ หมู่ ๔ ต.หนองหิน อ.เมืองยโสธร จ.ยโสธร

บทคัดย่อ

ผลงานของอสม.ชิ้นนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อ ๑) วางแผนและดำเนินการเฝ้าระวัง ป้องกันและควบคุมโรคไข้เลือดออกและโรคติดต่ออื่นๆ บ้านหนองบ่อ หมู่ ๔ ต.หนองหิน อ.เมืองยโสธร จ.ยโสธร ๒) จัดการการสุขาภิบาลและสิ่งแวดล้อมของหมู่บ้าน และ ๓) พัฒนานวัตกรรมไล่ยุงที่ผลิตขึ้นมาจากภูมิปัญญาพื้นบ้าน ทีมงานอสม.รับหน้าที่เป็นผู้ปฏิบัติการ (SRRT) ลงพื้นที่ปฏิบัติงานร่วมกับชาวบ้าน ผลการดำเนินงานพบว่า ไม่พบลูกน้ำในบ้านเรือนของชาวบ้านทั้งหมด ๑๖๐ หลังคาเรือน (เทียบกับพ.ศ.๒๕๕๔ พบร้อยละ ๒๑.๓) และในภาชนะต่างๆรอบบ้าน (เทียบกับพ.ศ.๒๕๕๔ พบร้อยละ ๙.๖) ไม่พบผู้ป่วยโรคไข้เลือดออกรายใหม่ รวมทั้งไม่พบผู้ป่วยโรคเลปโตสไปโรซีส วัณโรค และ ไข้หวัดใหญ่ นวัตกรรมไล่ยุงที่ผลิตจากตะไคร้หอม คือ หมวก เสื่อ และ ตะบอง มีคุณสมบัติไล่ยุงได้นานถึง ๖ เดือน ขณะที่สเปรย์ไล่ยุงที่ผลิตจากน้ำมันตระไคร้หอมและแมงลัก สามารถฉีดไล่ยุงได้นานถึง ๒ ชั่วโมง ได้มีการเผยแพร่ สเปรย์ไล่ยุง และตะบองไล่ยุง ให้ชาวบ้านได้ใช้งานจำนวน ๖๐ หลังคาเรือน นับว่าเป็นความสำเร็จในการดำเนินการเฝ้าระวัง ป้องกันและควบคุมโรคไข้เลือดออกและโรคติดต่ออื่นๆ

สถานการ์และความสำคัญของปัญหา

โรคไข้เลือดออกเป็นหนึ่งในโรคติดต่อรายแรงของพื้นที่ อ.เมือง จ.ยโสธร มีอุบัติการณ์เฉลี่ย ๔.๐๘ ราย/ประชากรแสนคน/ปี ระหว่าง พ.ศ.๒๕๔๕-๒๕๕๖ และเมื่อมีการระบาดครั้งใหญ่ของไข้เลือดออกเมื่อ พ.ศ.๒๕๕๖ มีค่ามีอุบัติการณ์เฉลี่ย ๑๘๕.๓ ราย/ประชากรแสนคน/ปี ในช่วงเวลาที่มีการระบาดของไข้เลือดออกเมื่อพ.ศ.๒๕๔๕-๒๕๔๖ มีผู้ป่วยโรคไข้เลือดออก ๓ ราย ที่บ้านหนองบ่อ ต.หนองหิน อ.เมือง จ.ยโสธร หนึ่งในผู้ป่วยดังกล่าวเป็นหลานรักของผู้เขียน (อสม.เจ้าของผลงาน) อันเป็นแรงบันดาลใจที่จะเล็งหาวิธีการที่จะขจัดไข้เลือดออกไปจากหมู่บ้านหนองบ่อ ก่อนหน้าพ.ศ.๒๕๕๖ ชาวบ้านหนองบ่อขาดองค์ความรู้ จิตสำนึก วิธีการ และความร่วมมือ ที่จะจัดการรับมือกับโรคไข้เลือดออกและโรคติดต่ออื่นๆ เช่น โรคเลปโตสไปโรซีส วัณโรค และ ไข้หวัดใหญ่ เป็นต้น สภาวะทางด้านสุขาภิบาลและสิ่งแวดล้อมของหมู่บ้านอยู่ในระดับที่ต่ำกว่ามาตรฐาน อีกทั้งค่าเฉลี่ยลูกน้ำยุงลายมีค่าสูงกว่าค่าที่ยอมรับได้ ซึ่งยังไม่มีการแก้ไขแต่อย่างใด

แนวคิดในการดำเนินการ/กรอบแนวคิด

ดำเนินงาน ในพื้นที่บ้านหนองบ่อ ต.หนองหิน อ.เมือง จ.ยโสธร พ.ศ. ๒๕๕๖

วัตถุประสงค์

วางแผนและดำเนินการเฝ้าระวัง ป้องกันและควบคุมโรคไข้เลือดออกและโรคติดต่ออื่นๆ บ้านหนองบ่อ หมู่ ๔ ต.หนองหิน อ.เมืองยโสธร จ.ยโสธร จัดการการสุขาภิบาลและสิ่งแวดล้อมของหมู่บ้าน และ พัฒนานวัตกรรมไล่ยุงที่ผลิตขึ้นมาจากภูมิปัญญาพื้นบ้าน

วิธีการ/ขั้นตอน/กระบวนงาน

แผนดำเนินงาน ถูกจัดทำขึ้นภายใต้การประสานงานระหว่าง ผู้ใหญ่บ้าน รพ.สต. อบต. เจ้าอาวาส ผู้อำนวยการโรงเรียน ตัวแทนศูนย์พัฒนาเด็กเล็ก และ อสม. (ทำหน้าที่เป็นเลขานุการ) มีการจัดตั้งทีมงานอสม.ขึ้นมารับผิดชอบเป็นผู้ปฎิบัติงาน เรียกว่า SRRT Teams ทำหน้าที่เฝ้าระวังไข้เลือดออกตามวิธีการที่ระบุเอาไว้ชัดเจน

มีการจัดตั้ง ทีมม้าเร็ว เพื่อรายงานข่าวการระบาดของโรคไข้เลือดออกและโรคติดต่ออื่นๆภายใต้คำขวัญที่ว่า รู้เร็ว รายงานเร็ว แก้ไขปัญหาได้รวดเร็ว กรณีที่พบผู้ต้องสงสัยว่าจะป่วยเป็นโรคไข้เลือดออก จะดำเนินการตามแผนปฏิบัติการยโสธร ๓-๓-๑ นอกจากนี้ยังมีการจัดการสุขาภิบาลและสิ่งแวดล้อมของหมู่บ้าน ด้วยกิจกรรมการทำความสะอาดหมู่บ้าน ฯลฯ

นวัตกรรมสำหรับไล่ยุง สมุนไพรพื้นบ้านที่มีคุณสมบัติไล่ยุง เช่น ตะไคร้หอม แมงลัก ถูกนำมาประดิษฐ์เป็นนวัตกรรมสำหรับไล่ยุงเช่น หมวกตะไคร้หอม เสื่อตะไคร้หอม ตะบองตะไคร้หอม และ สเปรย์น้ำมันตะไคร้หอมและแมงลัก โดยอสม. และ SRRT Teams เป็นผู้แนะนำให้ชาวบ้านทดลองใช้

การประเมินผลสำเร็จของผลงาน

วิธีการประเมินผลสำเร็จ (การเก็บรวบรวมข้อมูล ฯลฯ) กิจกรรมต่างๆที่เกิดขึ้นจริงในการดำเนินงาน การเฝ้าระวัง ป้องกันและควบคุมโรคไข้เลือดออกและโรคติดต่ออื่นๆ เช่น การควบคุมลูกน้ำยุง การใช้นวัตกรรมสำหรับไล่ยุง เป็นต้น

ผลผลิตที่เกิดขึ้น
• ไม่พบลูกน้ำยุงในบ้านเรือนของชาวบ้านทั้งหมด ๑๖๐ หลังคาเรือน (เทียบกับพ.ศ.๒๕๕๔ พบร้อยละ ๒๑.๓) และในภาชนะต่างๆรอบบ้าน (เทียบกับพ.ศ.๒๕๕๔ พบร้อยละ ๙.๖)
• ไม่พบผู้ป่วยโรคไข้เลือดออกรายใหม่ และไม่พบผู้ป่วยโรคเลปโตสไปโรซีส วัณโรค และไข้หวัดใหญ่
• นวัตกรรมไล่ยุงที่ผลิตจากตะไคร้หอม คือ หมวก เสื่อ และ ตะบอง มีคุณสมบัติไล่ยุงได้นานถึง ๖ เดือน ขณะที่สเปรย์ไล่ยุงที่ผลิตจากน้ำมันตระไคร้หอมและแมงลัก สามารถฉีดไล่ยุงได้นานถึง ๒ ชั่วโมง ได้มีการเผยแพร่ สเปรย์ไล่ยุง และตะบองไล่ยุง ให้ชาวบ้านได้ใช้งานจำนวน ๖๐ หลังคาเรือน
• มีกิจกรรมจัดการสิ่งแวดล้อมและสุขาภิบาลของหมู่บ้านให้สะอาดยิ่งขึ้น

ผลลัพธ์ที่เกิดขึ้น การเฝ้าระวัง ป้องกันและควบคุมโรคไข้เลือดออกและโรคติดต่ออื่นๆ ณ บ้านหนองบ่อ ต.หนองหิน อ.เมือง จ.ยโสธร เป็นการดำเนินการอย่างเป็นระบบโดยอาศัยการมีส่วนของชุมชน ชาวบ้านเกิดการเรียนรู้ มีจิตสำนึก และมีการประสานงาน สำหรับการจัดการกับโรคไข้เลือดออกและโรคติดต่ออื่นๆ อีกทั้งยังสามารถรับมือกับการระบาดครั้งใหม่อย่างเล็งผลได้อย่างเชื่อมั่น การนำนวัตกรรมไล่ยุงมาให้ชาวบ้านทดลองใช้งาน สามารถใช้ไล่ยุงได้จริง เป็นที่พึงพอใจของชาวบ้าน

ปัจจัยแห่งความสำเร็จ/ปัจจัยสนับสนุนให้เกิดความสำเร็จของผลงาน

ด้านเจ้าของผลงาน นายปราโมทย์ เตาแก้ว ปฏิบัติหน้าที่ อสม.เป็นระยะเวลา ๑๐ ปี เป็นผู้นำที่มีความตั้งใจอย่างแรงกล้าในการขจัดโรคไข้เลือดออกให้พ้นไปจากชุมชน ได้รับแรงบันดาลใจจากการที่หลานเคยป่วยด้วยโรคไข้เลือดออก มีศักยภาพในการประสานงาน และการทำงานร่วมกับคนอื่นๆ

ด้านทีมพี่เลี้ยง การสนับสนุนทางด้านวิชาการและทางด้านสุขภาพจากเจ้าหน้าที่สาธารณสุข รพ.สต. และความร่วมมือจาก อบต.

ด้านทีมบริหารจัดการ ทีมงาน อสม. (SRRT Team) มีความเป็นอันหนึ่งอันเดียวกัน และเป็นทีมงานคุณภาพที่มีความมุ่งมั่นที่จะดำเนินงานขจัดโรคไข้เลือดออกและโรคติดต่ออื่นๆให้พ้นไปจากชุมชน

ประวัติของ อสม.

นายปราโมทย์ เตาแก้ว ปฏิบัติหน้าที่ อสม.เป็นระยะเวลา ๑๐ ปี ประกอบอาชีพเกษตรกรรม การศึกษาระดับปริญญาตรี